Táo bạo và mang tính đơn khối, thô mộc và lộ thiên, lạnh lẽo và áp chế – đây là những đặc điểm thường gắn liền với phong cách kiến trúc thô mộc (brutalism). Ra đời từ phong trào hiện đại, phong cách thô mốc đạt được sự chú ý vào những năm 1950 và đạt đỉnh cao về độ phổ biến trong các thập niên 1960 và 1970. Được các kiến trúc sư ủng hộ với mục tiêu tạo ra các công trình trung thực và chức năng, phong cách này đại diện cho sự tiến bộ, sức mạnh và tính minh bạch, thu hút các chính phủ và tổ chức muốn thể hiện quyền lực và sự bền vững thông qua các công trình của mình.

Đến những năm 1980, phong cách thô mộc dần mất đi sự ưa chuộng, dẫn đến việc phá hủy hoặc bỏ hoang nhiều công trình theo phong cách này. Tuy vậy thì trong những năm gần đây, phong cách kiến trúc này bỗng có sự hồi sinh. Sự trở lại này một phần được thúc đẩy bởi phản ứng với các thiết kế bóng bẩy và đồng nhất của kỷ nguyên kỹ thuật số, khi nhiều người tìm kiếm sự trở lại với kiến trúc mang tính xúc giác và biểu cảm. Không chỉ vậy, khi tính bền vững trở thành mối quan tâm ngày càng lớn, độ bền và hiệu quả năng lượng của các công trình mang phong cách thô mộc được thiết kế tốt cũng đang được đánh giá lại.

Vậy cụ thể phong cách thô mộc là gì? Vì sao nó lại hồi sinh và dần được ưa chuộng trong bối cảnh hiện nay?

                                               Một căn nhà chịu ảnh hưởng từ phong cách thô mộc – Ảnh: Bricks Begin

Xuất xứ

Phong cách thô mộc, hay từ gốc là “Brutalism”, bắt nguồn từ cụm từ tiếng Pháp “béton brut” – có nghĩa là “bê tông thô”. Cụm từ này vốn do kiến trúc sư tiên phong Le Corbusier đặt ra. Phong cách thô mộc xuất hiện từ sau Thế chiến thứ hai như một cách phản ứng của giới kiến trúc đối với các thiết kế trang trí cầu kỳ và hoa mỹ trước chiến tranh. Với sự nhấn mạnh vào tính trung thực trong cấu trúc và chức năng, phong cách này phản ánh các lý tưởng hậu chiến về bình đẳng xã hội và đổi mới đô thị.

Tuy nhiên, trong những thập kỷ sau đó, phong cách này bị chỉ trích nặng nề vì tính thẩm mỹ khắc nghiệt, thường bị nhìn nhận là lạnh lẽo, phi nhân tính và áp bức. Cuối cùng, phong cách thô mộc bị gắn liền với các dự án nhà ở xã hội thất bại và sự suy thoái đô thị, dẫn đến sự suy giảm mức độ phổ biến và việc phá hủy nhiều công trình kiến trúc theo phong cách này.

Những đặc điểm chính của phong cách thô mộc

Cốt lõi của phong cách thô mộc nằm ở việc tôn vinh tính thô mộc của vật liệu – đây cũng chính là một trong những đặc điểm nổi bật nhất giúp phong cách này khác biệt so với các kiểu kiến trúc khác. Việc sử dụng các bề mặt bê tông thường mang dấu ấn của các khuôn đúc được sử dụng trong quá trình xây dựng, tạo nên lớp hoàn thiện có kết cấu, mang tính xúc giác, trở thành dấu ấn đặc trưng của phong cách này.

         Đặc điểm chính của phong cách thô mộc chính là tôn vinh sự “thô” của các vật liệu xây dựng – Ảnh: Fabian Ong

Một đặc điểm quan trọng khác của các thiết kế mang phong cách thô mộc chính là hình khối hình học và các dạng góc cạnh. Những cấu trúc đồ sộ, mang tính nguyên khối với các góc sắc nét và khối lượng được định hình rõ ràng còn mở rộng vào không gian nội thất, nơi các kế hoạch mặt bằng mở được chia thành các khu vực chức năng được phân định rõ ràng, thường bằng sự thay đổi độ cao hoặc vật liệu.

Sự tối giản trong trang trí cũng là yếu tố chủ đạo trong phong cách thô mộc, vì triết lý của phong cách này là loại bỏ các chi tiết thừa thãi để tập trung vào câu chuyện về cấu trúc và vật liệu. Điều này không có nghĩa là các không gian thô mộc thiếu đi sự thú vị về mặt thị giác; ngược lại, sự thú vị được tạo ra từ sự giao thoa giữa các hình khối, kết cấu, và việc tích hợp cẩn thận các yếu tố tương phản. Ví dụ, thép thường được sử dụng để chi tiết cấu trúc, trong khi kính và gương đem đến cảm giác nhẹ nhàng và rõ ràng. Gỗ làm dịu đi sự khắc nghiệt của bê tông và mang lại sự ấm áp cho nội thất, trong khi gạch nhấn mạnh trạng thái thô mộc, không trang trí với vẻ đẹp khác biệt của nó.

                                   Phong cách thô mộc thường đi kèm với sự tối giản trong trang trí – Ảnh: Scarpa Andre

Phong cách thô mộc trong cuộc sống hiện đại

Cách tiếp cận táo bạo và không khoan nhượng của những công trình mang tính tiên phong này đã thách thức các quan niệm thông thường về vẻ đẹp và tính năng trong kiến trúc và thiết kế hiện đại.

Một thế hệ mới gồm các kiến trúc sư, nhà thiết kế, và những người đam mê đã bắt đầu đánh giá cao vẻ đẹp tự nhiên và sự chân thực của vật liệu trong phong cách thô mộc, từ đó ảnh hưởng đến thiết kế đương đại và khơi dậy những tranh luận không ngừng về quy hoạch đô thị, nhà ở xã hội, và vai trò của kiến trúc trong xã hội ngày nay.

Những ngôi nhà lấy cảm hứng từ phong cách thô mộc thường có các cửa sổ lớn để đưa ánh sáng vào không gian nội thất. Bổ sung cho vật liệu chưa qua xử lý đặc trưng của phong cách này là các gam màu trung tính và màu đất như màu be, nâu và gạch nung. Thêm vào đó, sự kết hợp với các màu sắc có điểm nhấn nhẹ nhàng như xanh ô liu, màu gỉ sắt hoặc xanh navy giúp tạo ra sự tương phản mạnh mẽ và nhấn mạnh các hình khối hình học đặc trưng của phong cách thô mộc.

       Các căn nhà mang phong cách thô mộc thường sử dụng những gam màu trung tính, thường là sử dụng luôn màu sắc của vật liệu                                                                                                               Ảnh: Bricks Begin

Ngoài ra, nội thất và đồ trang trí nhấn mạnh hình dáng và chức năng hơn là các chi tiết trang trí cầu kỳ, cùng với các yếu tố mềm mại hơn, tạo nên một không gian sống hiện đại, tiện nghi mà vẫn tôn vinh phong cách kiến trúc có sức ảnh hưởng này.

Mặc dù phong cách thô mộc không được hình thành với các tiêu chuẩn bền vững ngày nay, sự hồi sinh của nó lại phần nào phù hợp với những mối quan tâm ngày càng tăng về tính bền vững trong kiến trúc và xây dựng, từ đó truyền cảm hứng cho các cách tiếp cận mới mang tính ý thức môi trường hơn.