Đô thị hóa mang đến những tiện nghi hiện đại nhưng cũng khiến con người dần đánh mất những kết nối thân thuộc với thiên nhiên. Giữa nhịp sống ngày một hối hả và không gian sống không ngừng thu hẹp, nhu cầu tái kết nối với thiên nhiên bỗng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Biophilic Design – triết lý thiết kế mang thiên nhiên trở lại trong không gian sống – đã mở ra một cách tiếp cận mới, là lời giải đầy cảm hứng cho nhu cầu sống xanh trong lòng các đô thị hiện đại.

Mang thiên nhiên vào bên trong nhà 

Biophilic Design, hay còn gọi là “Thiết kế ưa sinh học”, không đơn thuần chỉ là đưa cây xanh vào không gian sống. Đây là một triết lý thiết kế hướng đến việc tái tạo cảm giác thiên nhiên ngay trong ngôi nhà – thông qua ánh sáng, âm thanh, vật liệu, và cả sự lưu thông không khí trong lành.

                                               Các yếu tố tự nhiên được tái tạo bên trong căn hộ. Ảnh: House Designer

Ánh sáng tự nhiên được xem là nền tảng trong Biophilic Design. Bằng cách thiết kế khung cửa sổ lớn, giếng trời, hoặc sử dụng các vật liệu phản xạ ánh sáng, không gian sống trở nên sáng sủa và thoáng đãng hơn.

Cùng với đó là màu xanh của cây cối – từ những chậu cây nhỏ xinh trong phòng, khu vườn trên ban công đến các khu vườn thẳng đứng phủ kín các mảng tường. Những mảng xanh này không chỉ làm dịu mắt mà còn tạo nên một không gian sống động, gần gũi với thiên nhiên.

Âm hưởng róc rách của nước từ một hồ cá nhỏ hay một đài phun nước mini cũng là yếu tố không thể thiếu, giúp khơi gợi cảm giác như đang đứng giữa thiên nhiên. Âm thanh này đặc biệt cần thiết trong không gian sống đô thị, nơi tiếng ồn giao thông và âm thanh nhân tạo vốn đã gây áp lực lên đời sống tinh thần của con người. 

Vật liệu tự nhiên như gỗ, đá, tre, hay sợi tự nhiên không chỉ mang lại cảm giác mộc mạc mà còn kích thích xúc giác một cách chân thực. Một chiếc bàn gỗ mộc mạc, một bức tường đá cẩm thạch hay một tấm thảm sợi tự nhiên không chỉ làm đẹp không gian mà còn tạo nên sự gần gũi, ấm áp. 

Không gian sống được thiết kế theo triết lý Biophilic Design không chỉ đẹp mà còn có chiều sâu. Đó là nơi âm thanh của thiên nhiên, mùi hương của hoa cỏ và ánh sáng dịu dàng hòa quyện. Theo nhà thiết kế Oliver Heath, người tiên phong trong lĩnh vực này, biophilic design giúp con người tái kết nối với tự nhiên bằng tất cả các giác quan – từ thị giác, xúc giác đến thính giác, vị giác và khứu giác – ngay trong chính ngôi nhà của mình. 

Biophilic Design là lời giải cho nhà ở đô thị

Tại các đô thị lớn như Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, diện tích nhà ở trung bình ngày càng bị thu hẹp, chỉ còn khoảng 20-25m²/người. Diện tích chật hẹp, mật độ dân cư cao, con người thường phải đối mặt với tình trạng thiếu ánh sáng tự nhiên, không khí ngột ngạt và tiếng ồn đô thị liên tục. 

Mật độ bê tông hóa dày đặc cũng khiến việc tiếp cận thiên nhiên trở nên xa xỉ… Cùng với đó, lối sống hiện đại buộc nhiều người phải dành tới 90% thời gian trong bốn bức tường của công sở, trường học, căn hộ. Điều này không chỉ làm giảm chất lượng sống mà còn gây tác động tiêu cực đến sức khỏe tinh thần và thể chất của cư dân. 

Biophilic Design chính là lời giải hoàn hảo cho thực trạng này. Oliver Heath chia sẻ trong podcast của Journal of Biophilic Design rằng một không gian sống gần gũi với thiên nhiên không chỉ nâng cao sức khỏe tinh thần mà còn thúc đẩy cảm giác hạnh phúc, giảm căng thẳng, và cải thiện sự tập trung, điều rất cần trong cuộc sống vốn ngày một hối hả. 

                                                Ánh sáng, mảng xanh và vật liệu giúp đem lại cảm giác thư thái. Ảnh: Aertsen

Các nghiên cứu cũng ủng hộ luận điểm này. Một khảo sát từ Journal of Environmental Psychology cho thấy rằng không gian sống được tích hợp các yếu tố thiên nhiên, chẳng hạn như cây xanh hoặc âm thanh từ nước chảy, giúp giảm nồng độ cortisol (hormone căng thẳng) trong cơ thể. Cư dân sống trong không gian xanh có mức độ căng thẳng thấp hơn 30% so với người sống trong khu vực bê tông hóa. 

Không chỉ cải thiện sức khỏe, không gian xanh còn tăng cường khả năng tập trung và sáng tạo. Một nghiên cứu từ Harvard T.H. Chan School of Public Health cho thấy rằng cư dân sống trong môi trường hài hòa với thiên nhiên có xu hướng suy nghĩ tích cực và giải quyết vấn đề tốt hơn. Một nghiên cứu từ Đại học Exeter (Anh) thì chỉ ra không gian sống được thiết kế tích hợp yếu tố thiên nhiên giúp tăng năng suất lao động lên đến 15% và giảm căng thẳng đáng kể. 

Công trình tiêu biểu ứng dụng Biophilic Design trên thế giới và tại Việt Nam

Trên thế giới, nhiều công trình tiêu biểu đã ứng dụng thành công triết lý này, không những cải thiện chất lượng sống của cộng đồng dân cư mà còn trở thành biểu tượng của sự đổi mới kiến trúc.

Một trong những công trình nổi bật nhất trên thế giới phải kể đến Bosco Verticale tại Milan, Ý. Đây là một tổ hợp hai tòa tháp chung cư được bao phủ bởi hơn 20.000 cây xanh, cây bụi và các loại thực vật. Hệ thống cây trồng này không chỉ làm đẹp mặt đứng mà còn giúp điều hòa không khí, giảm nhiệt độ và giảm ô nhiễm bụi mịn – những vấn đề phổ biến trong các đô thị lớn. Bosco Verticale là minh chứng điển hình cho cách Biophilic Design có thể tái tạo một hệ sinh thái nhỏ ngay giữa lòng thành phố, biến một khu chung cư thông thường thành biểu tượng sống xanh và bền vững.

                                                Bosco Verticale được baophủ bởi hơn 20.000 cây xanh.Ảnh: Chris Barbalis

Tại Singapore, Sân bay Changi với khu phức hợp Jewel Changi được bao phủ bởi vườn nhiệt đới rộng lớn và thác nước trong nhà cao nhất thế giới – Rain Vortex, cao tới 40 mét. Thiết kế mái vòm kính khổng lồ không chỉ tối ưu hóa ánh sáng tự nhiên mà còn tạo nên không gian thoáng đãng, giúp hành khách cảm nhận sự thư thái giữa một trong những sân bay bận rộn nhất thế giới. Tiếng nước chảy, không khí trong lành từ cây xanh, và ánh sáng tự nhiên hài hòa đã biến Jewel Changi thành một trải nghiệm đặc biệt, khiến mọi người lưu luyến, dừng chân.

                                  Sân bay Jewel Changi trông như một khu rừng trong nhà khổng lồ. Ảnh: Jewel Changi

Tại Úc, One Central Park ở Sydney được thiết kế với hệ thống vườn thẳng đứng lớn nhất thế giới. Không chỉ dừng lại ở cây xanh, công trình còn sử dụng các tấm gương điều chỉnh ánh sáng tự nhiên, giúp chiếu sáng những khu vực thường bị bóng râm. Khu vườn xanh mát và ánh sáng tự nhiên góp phần tăng hiệu quả năng lượng, biến One Central Park thành một công trình kiến trúc vừa thẩm mỹ vừa thân thiện với môi trường.

Các dự án tại Việt Nam cũng dần được phủ xanh

Theo Liên Hợp Quốc, mỗi người dân cần tối thiểu 10m² diện tích cây xanh để đảm bảo chất lượng sống bền vững và môi trường trong lành. Đây được coi là chuẩn mực quốc tế nhằm tạo ra môi trường sống cân bằng và góp phần giảm thiểu các tác động tiêu cực của đô thị hóa, như ô nhiễm không khí và hiệu ứng đảo nhiệt đô thị.

Trong khi đó, tỷ lệ cây xanh tại các đô thị Việt Nam hiện nay chỉ đạt từ 2-3m²/người. Điều này gây ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe và chất lượng sống của cư dân, đồng thời làm gia tăng các vấn đề môi trường như ô nhiễm không khí và nhiệt độ cao.

Hiểu được thực trạng này, một số chủ đầu tư tại Việt Nam đã và đang nỗ lực tích hợp các yếu tố thiên nhiên vào kiến trúc cảnh quan chung của dự án. Ví dụ, dự án Grandeur Palace – Giảng Võ không chỉ tận dụng tối đa ánh sáng tự nhiên qua thiết kế cửa sổ lớn mà còn đưa cây xanh vào mọi góc của khuôn viên, từ ban công các căn hộ đến các khu vực công cộng. Không gian xanh xen kẽ với các tiện ích cao cấp không chỉ nâng cao giá trị sống mà còn tạo ra một môi trường trong lành, giúp cư dân tìm lại sự thư thái giữa lòng thành phố đông đúc.

                    Grandeur Palace – Giảng Võ tái tạo không gian sống xanh ngay trong trung tâm thủ đô. Ảnh: Grandeur Palace

Cũng được xây dựng bởi chủ đầu tư Văn Phú Invest, dự án The Terra – An Hưng được thiết kế với hệ thống vườn đứng và lối đi bộ rợp bóng cây, giúp cư dân tận hưởng thiên nhiên trong từng bước chân. Hơn nữa, không gian xanh công cộng tại The Terra – An Hưng không chỉ là nơi để thư giãn mà còn trở thành cầu nối gắn kết cộng đồng, một giá trị mà triết lý Biophilic Design luôn hướng tới.

                                                  Phối cảnh khu vườn treo lộc vừng tại The Terra An Hưng. Ảnh The Terra An Hưng

Điểm nổi bật trong các dự án của Văn Phú – Invest là diện tích cây xanh cảnh quan đạt 11m²/người, cao hơn tiêu chuẩn của Liên Hợp Quốc. Điều này không chỉ khẳng định cam kết của chủ đầu tư trong việc xây dựng không gian sống bền vững mà còn mang đến giá trị sống xanh vượt trội cho cư dân. 

Lời kết

Biophilic Design không chỉ là một xu hướng mà còn là một giải pháp thiết thực cho những vấn đề của đô thị hiện đại, từ chất lượng không khí, tiếng ồn, đến việc cải thiện sức khỏe và tinh thần của cư dân. Điều này lý giải vì sao ngày càng nhiều gia đình trẻ tại Việt Nam tìm kiếm và ưu tiên lựa chọn các dự án áp dụng triết lý này. Trong tương lai, Biophilic Design không chỉ giúp nâng cao chất lượng sống mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng những thành phố xanh, lành mạnh và thân thiện với môi trường.