Mỗi lần gió mùa Đông Bắc rít qua khe cửa, mang theo cái lạnh se sắt của những ngày cuối Chạp, ký ức về những cái Tết xưa lại dội về trong tôi sống động như mới hôm qua.

Đó là những năm 90, khi khái niệm “nhà” không chỉ dừng lại ở cánh cửa gỗ lim bạc màu, mà mở rộng ra cả con ngõ nhỏ và cái sân đình rêu phong. Ngày ấy, Tết vui lắm. Lũ trẻ con chúng tôi chẳng cần bấm chuông, cứ thế chạy ùa từ nhà này sang nhà khác. Túi áo căng phồng xác pháo đỏ và những đồng tiền lẻ lì xì mới cứng. Tiếng cười đùa, tiếng gọi nhau í ới vang vọng khắp đầu ngõ: “Ra sân đình đánh đáo đi!”, “Sang nhà tao xem gói bánh chưng!”. Sự kết nối ấy tự nhiên như hơi thở, không có rào cản, không có sự e dè.

Khi tiếng cười lanh lảnh chìm vào những cánh cửa khép hờ

Quay trở lại cái Tết năm ngoái, khi tôi dọn về một căn chung cư cao cấp giữa lòng thủ đô, cảm giác lại khác hẳn. Hành lang dài hun hút, sạch bóng không một hạt bụi, nhưng vắng lặng đến nao lòng. Những cánh cửa gỗ công nghiệp dày cộp đóng kín mít suốt ngày đêm. Người ta đóng cửa để bật điều hòa cho ấm, để cách âm cho yên tĩnh, và để giữ sự riêng tư tuyệt đối.

Lũ trẻ con bây giờ gặp nhau trong thang máy, đứa nào cũng cúi gằm mặt hoặc chỉ gật đầu nói lí nhí rồi vội vã ai về nhà nấy. Thế giới của chúng thu bé lại vừa bằng cái màn hình iPad. Không còn tiếng í ới, không còn những cuộc rượt đuổi ngoài sân. Tôi tự hỏi: Phải chăng trẻ con thời nay đã thay đổi? Hay chính những bức tường bê tông vô cảm kia đã tước đi cơ hội được “chơi Tết” cùng nhau của chúng?

Khi kiến trúc quyết định hành vi

1. Sự “đứt gãy” trong không gian đô thị

Chúng ta thường than phiền rằng công nghệ làm con người xa cách, nhưng đôi khi, chính sự quy hoạch đô thị mới là nguyên nhân sâu xa. Sự bê tông hóa và áp lực tối ưu diện tích thương mại đã khiến những không gian cộng đồng dần biến mất. Khi bước ra khỏi cửa là hành lang hẹp, xuống đường là xe cộ nườm nượp, không có sân chơi đủ hấp dẫn và an toàn, trẻ con (thậm chí là cả người lớn) buộc phải chọn cách thu mình vào thế giới ảo.

Kiến trúc sư Daniel Libeskind từng nói một câu mà tôi rất tâm đắc: “Kiến trúc không dựa trên bê tông, thép hay các yếu tố của đất. Nó dựa trên sự kỳ diệu”. Sự kỳ diệu ấy chính là khả năng định hình cách con người tương tác. Nếu thiết kế cô lập, con người sẽ cô đơn.

2. Mang “sân đình” vào chung cư – Lời giải từ triết lý “Vị nhân sinh”

Để đem sự gắn kết trở lại, chúng ta không thể cực đoan đập bỏ chung cư để về quê sống. Lời giải nằm ở việc đưa tinh thần của “làng xã” – những không gian sinh hoạt chung đầm ấm – vào ngay trong thiết kế hiện đại. Đây là lúc triết lý “lấy con người làm trung tâm” phát huy tác dụng.

Tôi rất ấn tượng với cách xử lý không gian tại dự án The Terra – An Hưng của Văn Phú. Thay vì để 3 tòa tháp đứng sừng sững tách biệt như những ốc đảo cô đơn, họ đã nối liền chúng bằng một chiếc cầu kính ở tầng 33.

Với sự thấu cảm về nhu cầu kết nối, Văn Phú đã biến cây cầu kính này trở thành điểm thư giãn nội khu độc đáo. Hãy tưởng tượng vào đêm giao thừa hay sáng mùng 1 Tết, cây cầu ấy giống như cái “bờ đê” hay “cổng làng” ngày xưa. Đó là nơi bọn trẻ có thể rủ nhau lên ngắm toàn cảnh thành phố lung linh, còn người lớn đứng dựa vai trò chuyện. Nó là cái cớ tuyệt vời để cư dân bước ra khỏi cửa nhà, tìm đến nhau giữa lưng chừng trời.

Hay như chuyện gói bánh chưng ngày xưa, giờ đây được tái hiện dưới một hình thức mới văn minh hơn: những bữa tiệc tại khu BBQ ngoài trời. Tại các dự án của Văn Phú, khu vực này được bố trí ngay tại không gian chung của các tháp cao tầng. Trong khi bố mẹ nướng thịt, gắn kết tình làng nghĩa xóm, thì lũ trẻ có chỗ chạy nhảy an toàn, giao lưu cùng bạn bè đồng trang lứa. Những khu vực công cộng còn được thiết kế thành thư viện cho trẻ, tạo nên một “sân đình tri thức”, nơi văn hóa đọc và sự sẻ chia được ươm mầm.

3. Đánh thức các giác quan bằng thiên nhiên

Trẻ con ít vận động đôi khi không phải vì chúng lười, mà vì thiếu không gian xanh đủ sức mời gọi. Chúng cần nắng, gió và sự tự do để kích thích các giác quan.

Tôi đã tìm thấy cảm giác tự do ấy tại Vlasta – Sầm Sơn – một ví dụ điển hình cho mô hình Hybrid Home mà Văn Phú kiến tạo. Ở đây, triết lý “vị nhân sinh” được thể hiện qua việc đưa thiên nhiên vào từng nhịp sống. Mỗi ô cửa, khoảng hiên đều đón trọn ánh sáng và gió biển.

Chỉ cần vài bước chân là chạm tới bờ cát trắng mịn, hay đắm mình trong bể bơi vô cực ngắm hoàng hôn. Khi không gian sống đủ cảm hứng, đủ xanh và an toàn như thế, tôi tin rằng bất cứ đứa trẻ nào cũng sẽ tự động buông chiếc điện thoại xuống để chạy ùa ra ngoài đón gió, tận hưởng một tuổi thơ đúng nghĩa.

Ngay cả ở các dự án cao tầng trong phố như The Terra – An Hưng, việc nghiên cứu bố trí hệ thống cây xanh, mặt nước tại các tầng cũng tạo ra những “trạm nghỉ” xanh mát, giúp con người tái tạo năng lượng và muốn bước ra ngoài nhiều hơn.

Đi tìm lại “ngôi làng” giữa lòng phố thị

Chúng ta không thể đổ lỗi hoàn toàn cho thời đại số hay những chiếc màn hình phẳng. Trách nhiệm của người lớn – và rộng hơn là của những nhà phát triển bất động sản có tâm – là kiến tạo nên những không gian đủ sức “lôi kéo” con người lại gần nhau.

Tết này, hãy thử mở rộng cánh cửa, rủ bọn trẻ xuống thư viện cộng đồng đọc sách, hay tổ chức một bữa tiệc nhỏ ở khu BBQ lộng gió. Hãy để ngôi nhà không chỉ là nơi trú ngụ, mà là nơi “con người được nâng niu”, nơi sự kỳ diệu của kết nối tình thân được thăng hoa.

Hãy chọn một nơi ở mà con bạn có thể tìm thấy tuổi thơ rực rỡ của chính mình trong đó, ngay giữa lòng phố thị.

Bài viết có hữu ích với bạn không?

(0)