Wabi sabi là triết lý đến từ Nhật Bản bao hàm vẻ đẹp của sự không hoàn thiện, vô thường và không hoàn hảo. Quan điểm độc đáo về thẩm mỹ này đã khiến Wabi sabi trở nên phổ biến trong lĩnh vực thiết kế toàn cầu, được các kiến ​​trúc sư và nhà thiết kế áp dụng vào kiến ​​trúc và thiết kế nội thất. Bài viết tập trung vào lý giải về phong cách Wabi sabi – một trong những triết lý thiết kế nổi tiếng và được ứng dụng khá nhiều hiện nay; đồng thời đưa ra một số lời khuyên cơ bản cho các gia chủ có hứng thú và muốn ứng dụng Wabi sabi vào tổ ấm của mình.

Wabi sabi là gì?

Không có gì là hoàn hảo. Không có gì là hoàn thiện. Không có gì tồn tại mãi mãi. Đó là những câu nói khái quát triết lý Wabi sabi, một triết lý Nhật Bản mà theo Nobuo Suzuki, tác giả của cuốn sách Wabi Sabi: The Wisdom of Imperfection, là sự tôn vinh vẻ đẹp của dang dở và không hoàn hảo. Wabi sabi bao hàm các nguyên tắc là kanso (sự giản dị), shizen (tự nhiên), fukinsei (bất đối xứng) và yūki tekusucha (kết cấu hữu cơ), mang đến một quan điểm thẩm mỹ khác biệt, độc đáo của người Nhật. Đối với họ, lý tưởng về cái đẹp không tìm kiếm sự đối xứng và đồng nhất. Thay vào đó, người Nhật tìm kiếm sự tự nhiên. Suzuki viết trong sách rằng: “Đối với người phương Tây, chiếc cốc đẹp nhất là một chiếc được chế tác hoàn hảo, có chu vi hoàn chỉnh, bề mặt mịn màng không tì vết và nếu được trang trí, sẽ là một sự sắp xếp chính xác và đồng đều của các họa tiết trang trí.” Tuy nhiên, với người Nhật, chiếc cốc có khuyết điểm mới là thứ được đánh giá cao nhất. Tất cả những khuyết điểm, vết lõm và vết nứt lại là những thứ làm cho chiếc cốc trở nên độc đáo.

       Một căn phòng được thiết kế bởi kiến trúc sư người Bỉ Vincent Van Duysen thể hiện rõ triết lý Wabi sabi – Ảnh: Kasia Gatkowska

Góc nhìn độc đáo này về thẩm mỹ đã khiến Wabi sabi trở nên phổ biến trong lĩnh vực thiết kế toàn cầu, với các kiến trúc sư và nhà thiết kế áp dụng các nguyên tắc của nó vào kiến trúc và thiết kế nội thất. Một trong những thiên tài sáng tạo đánh giá cao triết lý Wabi sabi trong thiết kế là kiến trúc sư người Bỉ từng đoạt nhiều giải thưởng, Vincent Van Duysen. Ông chia sẻ: “Cũng giống như tư duy lâu đời của Nhật Bản, tôi cũng đánh giá cao bản chất tạm thời và không hoàn hảo của cuộc sống. Bằng cách nhấn mạnh sự giản đơn và tĩnh lặng, Wabi sabi cũng mở rộng thành một lối sống từ chối ý tưởng chủ nghĩa vật chất.” Ông nhấn mạnh các yếu tố chính của Wabi sabi bao gồm sự khiêm nhường, thân mật, thô mộc, bất đối xứng và dấu ấn của thời gian. Đối với ông, việc lựa chọn và bổ sung cẩn thận các vật liệu tự nhiên, kết cấu và ánh sáng vào ngôi nhà thực sự làm tăng thêm vẻ đẹp cảm xúc cho không gian sống.

Wabi sabi cũng khuyến khích việc đặt giá trị vào những gì đã tồn tại thay vì liên tục tìm kiếm những thứ mới và hoàn hảo. Theo nghĩa này, nó thúc đẩy lối sống bền vững thông qua việc tái sử dụng và tái chế vật liệu, sửa chữa khéo léo các đồ vật bị hỏng và trân trọng vẻ đẹp tự nhiên của môi trường. Do đó, từ một góc độ nhất định mà nói, Wabi sabi cũng giúp bảo tồn tài nguyên, giảm thiểu chất thải và có tác động tích cực đến môi trường.

Vì sao nên áp dụng Wabi sabi vào không gian sống?

Việc áp dụng Wabi sabi vào không gian sống không đòi hỏi nhiều tài nguyên vì trước hết, nó tuân theo chủ nghĩa tối giản. Điều này có nghĩa là thiết kế được giản lược xuống những yếu tố cơ bản nhất, chỉ giữ lại những gì thực sự cần thiết. Ví dụ, một ngôi nhà mang phong cách Wabi sabi có thể có tường bê tông trần, sàn gỗ và nội thất đơn giản. Một căn phòng điển hình theo phong cách Wabi sabi không cần thêm bất kỳ phụ kiện nào khác; các bức tường trống không trang trí, thay vào đó sử dụng hiệu ứng ánh sáng và bóng tối để tạo nên sự ấn tượng. Căn phòng trống rỗng, không có các thiết bị điện tử hay công nghệ, có thể chỉ cần một tấm thảm tatami và hai chiếc đệm để ngồi, đọc sách hoặc thiền. Wabi sabi đề cao sự trống rỗng, nhấn mạnh rằng con người không cần gì nhiều để hạnh phúc, ngoài một chút thức ăn, nước uống hoặc trà, giấc ngủ và không khí để thở. Nói cách khác, Wabi sabi dạy chúng ta loại bỏ mọi thứ thừa thãi để nhường chỗ cho những gì thực sự cần thiết.

Để áp dụng các nguyên tắc fukinsei (bất đối xứng) và yūki tekusucha (kết cấu hữu cơ), các khuyết điểm và sự không đều đặn của vật liệu và hình dạng được làm nổi bật thay vì che giấu. Một chiếc bàn được làm từ gỗ thô với các nút gỗ và khuyết điểm, thay vì một tấm gỗ được đánh bóng hoàn hảo, phản ánh rõ hai nguyên tắc này.

                                        Căn phòng khách toát lên âm hưởng từ triết lý Wabi sabi – Ảnh: Koen Van Damme

Aaron Isip, người có ngôi nhà được giới thiệu trong Tạp chí số 27 của Tatler Homes Philippines chia sẻ như sau: “Với tôi, Wabi sabi nghĩa là tôn trọng thiên nhiên và sự phân hủy, thấy được vẻ đẹp trong sự phân hủy. Tất cả đều xoay quanh việc giữ gìn tính nguyên bản của vật liệu thô và để chúng như vốn có. Mặc dù triết lý này bắt nguồn từ Nhật Bản, nhưng nó có thể được áp dụng vào bất kỳ phong cách thẩm mỹ nào, thậm chí cả thiết kế Pháp. Hãy nghĩ đến những món đồ nội thất cổ của Pháp chưa được phục chế, những chiếc lan can sắt rèn hay đồng bị oxy hóa, những vật dụng mang dấu ấn của thời gian và lớp gỉ patina.”

Một vài ví dụ khác có thể kể đến là giữ lại những vết nứt của một ngôi nhà truyền thống trăm năm tuổi, hoặc phục chế một chiếc tách trà bị vỡ bằng kỹ thuật kintsugi—nghệ thuật Nhật Bản trong việc sửa chữa đồ gốm bằng sơn mài kết hợp với bột vàng, bạc hoặc bạch kim.

Về mặt kiến trúc, các công trình mang phong cách Wabi sabi thường có xu hướng tôn vinh thiên nhiên khi ưu tiên sử dụng các vật liệu tự nhiên như gỗ, đá và đất sét – nhờ vào kết cấu, màu sắc và hoa văn tự nhiên của chúng. Những vật liệu này thường không qua xử lý hoặc chỉ được hoàn thiện bằng dầu hoặc sáp tự nhiên. Theo cách này, Wabi sabi giúp chúng ta trân trọng sự vô thường. Về kiến trúc, một công trình Wabi sabi thường được xây dựng hòa quyện hoặc xung quanh thiên nhiên – một điểm lý tưởng để bạn có thể tận hưởng sự trong lành của dòng sông gần đó, nghe tiếng nước chảy hòa quyện cùng tiếng chim hót, hoặc thưởng thức khung cảnh tán cây lướt qua những ngọn núi qua các khung cửa sổ lớn.

                                      Một chiếc bàn uống trà cùng bộ dụng cụ đậm chất Wabi sabi – Ảnh: Paco Guerrero

Những triết lý của Wabi sabi

Hãy tưởng tượng một căn phòng không có những thứ thừa thãi, nơi mỗi đồ vật đều có mục đích, thì thầm chức năng của mình thay vì hét lên sự hiện diện. Wabi là về sự giản dị như vậy – mộc mạc nhưng sâu sắc thanh tao. Bắt nguồn từ vẻ đẹp lặng lẽ của những điều bình dị, Wabi không chỉ là một nguyên tắc thiết kế; nó là một cách nhìn nhận. Nó dạy chúng ta trân trọng vẻ đẹp ẩn chứa trong sự giản đơn, trong những góc nhỏ không ai chú ý và những khoảnh khắc tĩnh lặng. Đó chính là tư duy khuyến khích chúng ta sống chậm lại và nhận ra phép màu trong những điều bình thường.

Hãy hình dung một phòng khách tràn ngập ánh sáng tự nhiên, không có sự bừa bộn, nơi mỗi vật dụng đều có mục đích và mang lại sự tĩnh lặng. Hãy nghĩ đến những món đồ gốm mộc mạc, không trang trí cầu kỳ; sàn gỗ ấm áp; và một vài vật dụng yêu thích gắn liền với ý nghĩa cá nhân, làm không gian trở nên ấm áp và trọn vẹn. Ở đây, tối giản không phải là sự thiếu thốn, mà là việc sắp xếp một không gian tĩnh lặng, như một nơi trú ẩn cho tâm hồn. Nội thất không cần phải xa hoa; nó cần mời gọi sự tĩnh tại, thổi làn gió giản dị vào cuộc sống thường nhật của bạn. Thiết kế lấy cảm hứng từ Wabi vượt qua vẻ đẹp bề ngoài, hướng tới việc tạo ra một bầu không khí yên bình, cân bằng và tạo cảm giác ấm cúng cần có của một tổ ấm.

                              Một trong những triết lý chủ đạo của Wabi sabi chính là sự thoải mái và ấm cúng – Ảnh: Muuto

                             Vật dụng được thiết kế theo triết lý wabi sabi mang đậm màu sắc tự nhiên – Ảnh: Caracole

Bạn đã bao giờ ngắm nhìn một chiếc ghế da dần mang lớp patina qua năm tháng, hay những mép tranh yêu thích bị sờn đi chưa? Đó chính là Sabi. Đây là lời ca ngợi vẻ đẹp mà chỉ thời gian mới có thể ban tặng. Sabi nhắc chúng ta trân trọng những vết nứt, những góc cạnh mài mòn và những dấu vết của thời gian, như lời thì thầm về một cuộc đời trọn vẹn. Thay vì sợ hãi sự già nua và hủy hoại, Sabi muốn chúng ta nhìn nhận chúng với tư cách những câu chuyện và kỷ niệm.

                Những chiếc ghế da phủ lớp patina, thể hiện ảnh hưởng của năm tháng lên mọi vật – Ảnh: Jakub Wierzbicki

Hãy nghĩ về một góc nhỏ ấm cúng với những món đồ cổ quý giá: một chiếc bàn cũ với những dấu vết của thời gian, hay một bộ bát gốm với từng khuyết điểm kể câu chuyện về quá khứ thủ công. Hãy trân trọng vẻ đẹp của ga trải giường bằng vải lanh mềm mại hơn sau mỗi lần giặt, hoặc một tác phẩm nghệ thuật ngày càng trở nên sâu sắc theo năm tháng. Sabi mời gọi chúng ta tôn vinh và làm nổi bật những khiếm khuyết này, biến sự trôi qua của thời gian thành một phần thiết yếu của câu chuyện. Đó là việc nhìn những vết xước, rỉ sét, hay vải bạc màu không phải là khuyết điểm mà là minh chứng cho sự bền bỉ và lịch sử, làm cho căn phòng trở nên nhiều tầng lớp, sống động và đầy cá tính.

Tiếp theo là một sự thật khó chấp nhận nhưng lại vô cùng đẹp đẽ: không có gì tồn tại mãi, không có gì hoàn chỉnh, và không có gì hoàn hảo. Wabi sabi luôn nhắc nhở chúng ta về sự ngắn ngủi của cuộc sống. Nó khuyến khích chúng ta tìm thấy vẻ đẹp trong sự tạm bợ và niềm vui trong sự dang dở. Giống như một bài hát yêu thích chỉ kéo dài vài phút, sự vô thường của cuộc sống khiến mọi khoảnh khắc trở nên quý giá.

Hãy để ngôi nhà của bạn “tiến hóa” cùng bạn. Chọn những vật liệu thay đổi theo thời gian, như gỗ thô dần sẫm màu hoặc bề mặt đá mài mòn tự nhiên. Thiết kế một không gian có thể thích ứng với nhu cầu của bạn và nhắc nhở bạn chấp nhận những sự thay đổi của cuộc sống. Triết lý Nhật Bản khuyến khích một kiểu thích nghi khiêm nhường, sự công nhận rằng cuộc sống luôn thay đổi và không gian sống của chúng ta nên phản ánh sự biến đổi tự nhiên ấy.

Với Wabi sabi, thiên nhiên chính là nguồn cảm hứng số một. Wabi sabi không chỉ đơn thuần là lấp đầy căn phòng bằng các loại cây cối; mà là đan xen những họa tiết, kết cấu và nhịp điệu của thiên nhiên vào không gian của bạn. Gỗ mang hơi thở của sự sống, đá mang sức nặng của lịch sử, sợi vải lại mang hơi thở của thời gian.

                                    Hòa mình với thiên nhiên là một yếu tố quan trọng của wabi sabi – Ảnh: Kuysen

Hãy hình dung một chiếc bàn ăn được chế tác từ một tấm gỗ sồi tái chế, hay mặt bàn đá mang trong mình dấu ấn thời gian của trái đất. Trang trí với các loại sợi tự nhiên để mang lại sự ấm áp và kết cấu. Đặt một chậu cây yêu thích ở nơi có ánh nắng rọi vào, hoặc sử dụng những vật liệu gợi nhớ đến hình dáng dịu dàng của thiên nhiên. Thiết kế Wabi sabi sống động nhờ vào sự kết nối này, tạo ra một không gian như sự mở rộng tự nhiên của thế giới, yên bình và vững chãi.

Và cuối cùng, Wabi sabi không cố gắng tạo ấn tượng hào nhoáng. Đó là về việc giữ mọi thứ thật sự, chấp nhận những gì thủ công, không hoàn hảo và mang dấu ấn riêng của bạn. Tính chân thực không phải là tạo dựng một cuộc sống hoàn hảo để khoe trên Instagram; mà là trân trọng sự thật, sự lộn xộn, và những khuyết điểm kể câu chuyện của chính bạn.

Vậy Wabi sabi có thể thay đổi cuộc sống hàng ngày ra sao?

Bạn đã bao giờ cảm thấy cuộc sống giống như một danh sách kiểm tra không hồi kết chưa? Chúng ta đều mắc phải điều đó – chạy theo sự hoàn hảo, cố gắng giữ mọi thứ gọn gàng ngăn nắp, chỉ để nhận ra rằng mọi thứ vẫn cứ rối tung lên. Có lẽ bạn từng ám ảnh vì những chiếc gối trên ghế sofa không bao giờ giữ được dáng hoàn hảo, hoặc danh sách công việc cần làm cứ dài thêm dù bạn đã làm việc hết tốc lực. Đây chính là lúc cần đến triết lý Wabi sabi, để chúng ta có thể hiểu rằng dù mọi thứ không hoàn hảo cũng không sao, vì chính sự không hoàn hảo mới là nơi phép màu thực sự hiện hữu. Việc chấp nhận Wabi sabi không có nghĩa là không bao giờ bực bội, nhưng nó cho chúng ta những cách nhìn mới để thấy được vẻ đẹp trong sự lộn xộn và hỗn loạn.

Nói cách khác, Wabi sabi là một triết lý về sự buông bỏ. Đó có thể là buông bỏ nhu cầu khiến mọi căn phòng trong nhà trông như ảnh trên Instagram. Hoặc cũng có thể là buông bỏ ý tưởng rằng sự nghiệp của bạn phải là một đường thẳng không gián đoạn đến thành công. Thậm chí chúng ta có thể buông bỏ áp lực phải trở thành một người bạn, một đối tác, hay một bậc cha mẹ hoàn hảo. Bởi vì trên thực tế, không ai hoàn toàn hiểu hết mọi thứ. Triết lý Wabi sabi nói với chúng ta rằng cuộc sống là tập hợp của những chiếc bình bị nứt, những con đường vòng không dự định trước, và những chiếc tất không đồng màu. Và có một vẻ đẹp trong tất cả những điều đó.

    Đơn giản, không cầu kỳ nhưng thoải mái và ấm cúng – Wabi sabi có nhiều nét tương đồng với phong cách tối giản – Ảnh: Hommes

Ở một khía cạnh rộng hơn, chấp nhận Wabi sabi có thể thực sự thay đổi cách chúng ta đối mặt với những thử thách không thể tránh khỏi trong cuộc sống. Giả sử bạn từng có một hình dung về sự nghiệp mơ ước của mình, nhưng thực tế lại không hợp tác. Có lẽ bạn đã kết thúc ở một nơi hoàn toàn không ngờ đến. Wabi sabi nhắc nhở chúng ta rằng hành trình này, với tất cả những khúc quanh, vết nứt và những ngã rẽ không mong đợi, vẫn rất có giá trị – thậm chí còn hơn thế vì nó vượt qua sự mong đợi của chúng ta. Và có lẽ, trong những con đường vòng đó, bạn đã học được những kỹ năng mới, gặp gỡ những người tuyệt vời, hoặc khám phá ra những đam mê mà bạn chưa bao giờ biết mình có. Wabi sabi cho chúng ta phép màu để sống chậm lại và tận hưởng những điều bình dị.

Chấp nhận Wabi sabi không có nghĩa là phải xem như mọi thứ đều hoàn hảo. Mấu chốt nằm ở việc tìm thấy vẻ đẹp cùng sự duyên dáng trong sự không hoàn hảo. Đó là chấp nhận rằng đôi khi những khoảnh khắc đẹp nhất lại là những khoảnh khắc không có trong kịch bản, và rằng một cuộc sống đầy những khuyết điểm vẫn là một cuộc sống đáng sống – thậm chí có thể còn phong phú hơn.

                                   Sự hiện diện của tự nhiên là một phần không thể thiếu với Wabi sabi – Ảnh: Hommes

Wabi sabi kêu gọi chúng ta sống chậm lại, tận hưởng những khoảnh khắc không hoàn hảo của cuộc sống, và đón nhận một thế giới đầy khuyết điểm nhưng cũng đẹp đẽ như chính chúng ta. Đó là về việc nhận ra rằng, đôi khi, những gì không hoàn hảo và tạm bợ lại chính là những điều làm cuộc sống trở nên tuyệt mỹ. Khi bạn khám phá những nguyên tắc này, mong rằng bạn sẽ tìm thấy một chút bình yên, một chút chấp nhận, và một sự trân trọng mới dành cho vẻ đẹp thô mộc của thế giới quanh mình. Và có lẽ, trong khoảnh khắc không hoàn hảo, thoáng qua ấy, bạn sẽ khám phá ra nghệ thuật sống thực sự.