Hàng xóm của tôi không có Totoro

Hồi nhỏ, mỗi khi mưa lớn, tôi lại xỏ chân vào đôi dép nhựa, tay cầm chiếc dù nhỏ màu vàng nhạt, chạy ra sân đứng cạnh gốc cây xoài sau nhà. Ở quê tôi, những cơn mưa mùa hạ thường kéo dài. Tôi đứng đó, nghiêng dù chờ đợi, giống hệt như hai chị em Satsuki và Mei trong bộ phim tuổi thơ “Hàng xóm của tôi là Totoro.”

Tôi chờ một điều kỳ diệu. Tôi chờ Totoro – một người bạn khổng lồ với nụ cười hiền lành, tới đứng cạnh tôi dưới mưa và mang theo sự dịu dàng của thế giới cổ tích. Chỉ có tiếng ếch kêu từ ruộng lúa, tiếng lá xoài rung lên khi gió thổi. Totoro không đến. Nhưng đứa trẻ con là tôi khi ấy cũng chẳng bao giờ buồn nổi, lập tức quên khuấy Totoro sau một hồi chơi trò dẫm chân vào các vũng nước, rồi cứ thế đội mưa chạy về nhà.

Nhà tôi có một khu vườn nhỏ, mẹ thường trồng rau, còn bố đóng một chiếc ghế dài bằng gỗ để mọi người ngồi hóng mát. Hàng xóm của tôi thường ghé qua bất ngờ, mang cho một vài loại quả hái trong vườn nhà hoặc một bát chè mới nấu, rồi nán lại trò chuyện đủ thứ chuyện đời, tiếng nói cười rôm rả như một giai điệu quen thuộc mà tôi không bao giờ thấy chán.

Totoro trong vườn rau nhỏ của mẹ. – Ảnh: Tokyo Weekender   

Tốt nghiệp cấp ba, tôi lên thành phố học Đại học, mang theo chiếc balo nặng trĩu sách vở và một giấc mơ đổi đời như bao đứa trẻ tỉnh lẻ. Sau khi ra trường, tôi có được một vị trí nhân viên văn phòng lương tạm ổn. Ban ngày, tôi dán mắt vào màn hình máy tính, tay gõ bàn phím không ngừng. Buổi tối, tôi về căn hộ thuê trong một chung cư cũ kỹ, đóng sập cửa lại và nằm dài trên chiếc ghế sofa nhỏ với chiếc lưng mỏi nhừ vì ngồi quá nhiều.

Chung cư tôi thuê ở giống như một chiếc hộp lớn, xếp chồng lên nhau bởi những chiếc hộp nhỏ hơn – là căn hộ của mỗi gia đình. Được xây dựng trong một diện tích khiêm tốn chen chúc giữa các tuyến đường đông đúc, tòa nhà này nằm sát mặt đường ồn ào nên không thể có nhiều tiện ích hay cây xanh. Các dãy tầng được nối liền bằng hành lang dài và hẹp, ánh sáng vàng vọt từ những chiếc bóng đèn cũ khiến mọi thứ trông càng ảm đạm.

Ở đây, không ai bước qua cửa nhà tôi để chào hỏi hay mang theo một đĩa bánh. Sáng sớm, thang máy nhấp nháy số tầng, mở ra những khuôn mặt quen nhưng lạ. Chúng tôi cùng đi xuống nhưng chẳng ai nói gì, đôi khi còn không nhìn nhau. Một người đàn ông bận rộn kiểm tra điện thoại, một cô gái trẻ khẽ nhấn nút tai nghe để nghe rõ hơn cuộc họp trực tuyến, và tôi – đứng yên, nhìn vào con số nhảy trên màn hình, mong chiếc thang máy di chuyển nhanh hơn. Cuộc sống trong căn hộ này giống như bị cô lập trong một chiếc hộp, xung quanh là những bức tường dày ngăn cách mọi âm thanh và cảm xúc.

Tôi nhớ lần duy nhất tôi cố phá vỡ bức tường im lặng đó. Đó là một buổi tối tôi đi làm về muộn, bóng đèn ở hành lang tầng tôi bị cháy, ánh sáng đèn neon nhấp nháy từng hồi, khiến cảnh tượng trông như một cảnh phim kinh dị giá rẻ. Tôi đứng loay hoay một lúc lâu, cuối cùng, lấy hết can đảm gõ cửa căn hộ gần nhất. Cánh cửa mở ra, nhưng chỉ hé đủ để tôi nhìn thấy đôi mắt của một người đàn ông trung niên. “Tôi cần dụng cụ để sửa bóng đèn ngoài hành lang. Nhà anh có không?” tôi hỏi, giọng hơi run vì sự ngại ngùng. Người đàn ông nhìn tôi một lúc, rồi lắc đầu, nói: “Không có đâu,” và nhanh chóng đóng cửa lại.

Chung cư tôi thuê ở giống như một chiếc hộp lớn, xếp chồng lên nhau bởi những chiếc hộp nhỏ hơn. – Ảnh: Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp  

Tôi đã nghĩ mình chỉ cần gõ cửa, và mọi thứ sẽ tốt hơn. Nhưng ở đây, khi mọi người đều sống sau cánh cửa đóng chặt. Tôi không cảm thấy buồn giận gì người đàn ông đó – tôi hiểu, anh ta cũng chỉ đang cố bảo vệ thế giới nhỏ bé của mình. Nhưng đó là lúc tôi nhận ra, khu chung cư này không chỉ có những bức tường vật lý, mà còn tồn tại những bức tường vô hình, dựng lên bởi sự xa cách và nỗi hoài nghi.

Hàng ngày sau giờ làm, tôi chỉ trở về nhà khi trời đã tối mịt. Căn hộ nhỏ của tôi chỉ đủ kê một chiếc bàn làm việc, một chiếc sofa đơn và một cái tivi; thứ đáng kể nhất là tủ sách nhỏ mà tôi khệ nệ chuyển vào sau khi tốt nghiệp Đại học. Tôi thường thả mình xuống sofa, bật màn hình lên, chọn đại một bộ phim trên Netflix, và để thời gian trôi qua mà không thực sự làm gì.

Bạn bè tôi phần lớn nằm trong các nhóm chat, cuộc sống của tôi bị cắt nhỏ thành những đoạn tin nhắn hoặc Facetime vội vã. Tôi không nhớ lần cuối cùng có ai hỏi tôi, “Dạo này ổn không?” là khi nào. Thế nhưng tôi cũng chẳng trách ai, vì chính tôi cũng không có thời gian để hỏi câu đó với bất kỳ ai khác.

Ở tuổi 25, tôi nhận ra mình đang sống trong một thành phố đông đúc, nhưng mọi kết nối dường như chỉ dừng lại ở đầu ngón tay. Tôi nhớ Totoro. Nhưng ở đây, giữa những bức tường và ánh sáng đèn lạnh lẽo, Totoro không tồn tại.

Ở tuổi 25, tôi nhận ra mình đang sống trong một thành phố đông đúc, nhưng mọi kết nối dường như chỉ dừng lại ở đầu ngón tay. – Ảnh: Unsplash  

Tôi mua căn hộ này sau bốn năm đi làm văn phòng, thêm một khoản vay ngân hàng và chút tiền hỗ trợ của bố mẹ. Đó là một căn hai phòng ngủ nhỏ nhắn, nằm trong một khu đô thị ở Hà Đông – nơi không quá gần trung tâm nhưng vẫn đủ tiện lợi với tuyến tàu điện trên cao đưa tôi đến văn phòng chỉ trong hai mươi phút kèm theo 5 phút đi bộ. Tôi chọn nơi đây không phải vì yêu thích đặc biệt, mà vì nó vừa túi tiền, và tôi không muốn tiếp tục sống cảnh thuê trọ mãi.

Khu đô thị này có những khoảng sân xanh ở giữa các tòa nhà, với lối đi lát gạch và vài ghế gỗ đặt rải rác. Nhưng vài tháng đầu tiên, tôi gần như không để ý đến chúng. Vẫn giữ thói quen cũ, tôi rời nhà từ sáng sớm và chỉ quay trở về khi trời đã tối. Công việc khiến tôi mệt nhoài, và những tối muộn, tôi chỉ muốn đóng sập cửa lại, nằm dài trên sofa, bật màn hình TV lên để lấp đầy sự im lặng.

Đó là một buổi sáng Chủ nhật, tôi bị đánh thức bởi ánh nắng xuyên qua rèm cửa sổ. Nắng đẹp quá và đang trong tiết trời thu Hà Nội, tự nhiên tôi nảy ra ý tưởng cắp quyển sách xuống dưới nhà, sau đó sẽ đi siêu thị thay vì ngủ nướng và nhịn luôn 2 bữa trong ngày như mọi cuối tuần.

Mặc dù từ lúc tới mua nhà tôi đã biết khu đô thị này có nhiều cảnh quan khác bên cạnh những tòa nhà cao tầng, nhưng đây là lần đầu tiên tôi thực sự “hòa mình” vào không gian sinh hoạt chung này. Giữa khoảng sân, một nhóm trẻ con đang chạy đuổi nhau vòng quanh bồn phun nước, tiếng chân nện lên nền gạch xen lẫn những tiếng cười trong trẻo. Dưới tán cây lớn, một ông cụ đang chậm rãi sắp xếp những quân cờ tướng trên bàn gỗ, vài người đàn ông đứng cạnh, nhìn chăm chú vào bàn cờ như đang chờ nước đi tiếp theo. Xa hơn một chút, một cô gái trẻ vừa giữ tay con nhỏ vừa lơ đãng nhìn những đứa trẻ khác đang chơi.

Tôi chọn một ghế gỗ gần bồn hoa, mở cuốn sách mang theo và ngồi đọc. Nhưng thi thoảng tâm trí tôi lại bị cuốn theo những hình ảnh trước mặt. Đôi khi, ông cụ ngẩng đầu lên, mỉm cười với ai đó bước qua. Đám trẻ con chen lấn nhau, vừa cười vừa gọi tên một người mẹ nào đó để “mách tội.” Trên ghế đá bên kia, hai người phụ nữ nói chuyện rất khẽ, nhưng những cái gật đầu và ánh mắt ấm áp khiến tôi cảm nhận được sự đồng cảm trong câu chuyện của họ.

“Cô ơi, cô đang đọc gì vậy?”

Tôi quay sang, nhìn thấy một cậu bé khoảng 4-5 tuổi đang đứng trước mặt, ánh mắt tò mò nhìn chằm chằm vào cuốn sách trên tay tôi. “Cô cho con mượn được không?” cậu bé hỏi, chỉ tay vào bìa sách. Tôi gật đầu, đưa cuốn sách cho cậu.

Cậu bé cẩn thận ngồi xuống cạnh tôi, lật mở từng trang như đang khám phá một điều gì đó mới mẻ. Rồi cậu quay sang: “Chỗ này nhiều từ khó quá, cô đọc cho con nghe được không?”. Tôi bật cười. Ánh mắt bừng sáng trên khuôn mặt bầu bầu của cậu. Hôm đó, chúng tôi đọc quyển “Thế giới của Miyazaki”, cha đẻ của Totoro và rất nhiều bộ phim hoạt hình ưa thích khác của tôi. Tôi hỏi cậu có biết Totoro không. Cậu lắc đầu vẻ mặt đầy tò mò. Tôi lấy điện thoại cho cậu xem thử hình ảnh của người bạn tuổi thơ của tôi, cậu liên tục tấm tắc khiến cho tôi không thể ngừng “flex” về tình yêu của mình với thế giới kỳ ảo này. Mãi khi nắng đã lên cao, tôi từ biệt cậu bé để rảo bước vào siêu thị, cảm thấy như có một dòng nước mát chảy trong tâm hồn.

Những ngày sau đó, tôi bắt đầu xuống sân chơi thường xuyên hơn. Không biết là do mong được gặp lại cậu bé – người bạn nhỏ của tôi, hay là vì cảm giác khi ngồi đó – lặng lẽ quan sát những người xung quanh, nghe những tiếng nói cười không hề quen thuộc nhưng lại chính là những thanh âm của cuộc sống. Có gì đó rất gần với những tiếng cười đùa rôm rả ở quê nhà trong ký ức tuổi thơ của tôi. Buổi chiều sau giờ làm, tôi cố gắng rời văn phòng sớm hơn, xuống công viên đi bộ vài vòng trước khi trở về căn hộ. Bác sĩ nói tôi cần chăm chỉ vận động hơn nếu không muốn chứng đau lưng trở thành mãn tính. Nhưng tôi nghĩ, một “công nhân văn phòng” chính hiệu như tôi còn cần một liều thuốc cho tâm trí luôn bề bộn: sự kết nối.

Công viên nơi tôi đi bộ vài vòng trước khi trở về căn hộ. – Ảnh: Văn Phú

Tôi dần quen với cụ ông chơi cờ tướng. Ban đầu, tôi chỉ đứng nhìn từ xa, nhưng một buổi chiều nọ, cụ ngẩng lên, vẫy tay gọi: “Cháu lại đây xem nước cờ này đi!”. Tôi lúng túng bước tới, tôi có biết chơi cơ bản do được bố dạy từ nhỏ, nên quyết định lại gần nghe cụ giải thích những nước đi đầy hứng thú. Cụ không hỏi tôi tên gì, tôi cũng không hỏi cụ. Chúng tôi chơi thử vài ván. Cứ thế, tôi và cụ đối thoại với nhau qua những quân cờ, một cách tự nhiên đến kỳ lạ.

Một lần khác, tôi gặp một chị gái có vẻ đẹp mặn mà của phụ nữ chừng 35, vẫn thường ngồi trên ghế đá cạnh bồn hoa, mắt dõi theo cô con gái nhỏ đang tung tăng phía trước. Chúng tôi tình cờ bắt chuyện, rồi dần quen hơn. Chị kể về những ngày làm mẹ đơn thân, vừa cố gắng đi làm vừa chăm con. Câu chuyện không dài, nhưng khi chị cười nhẹ và nói, “May mà ở đây có không gian vui chơi này, con bé mới chịu ra ngoài chạy nhảy”, tôi chợt cảm thấy có điều gì đó thật gần gũi.

Những buổi chiều ở khu vực vui chơi chung dần trở thành khoảng thời gian tôi chờ đợi nhất trong ngày. Không phải để gặp một ai cụ thể, mà chỉ để cảm nhận không gian ấy – những tiếng cười nói, những ánh mắt gặp nhau mà không cần quá nhiều lời, và cả những góc nhỏ yên tĩnh để lặng lẽ nghĩ về một ngày vừa qua.

Tôi bắt đầu nhận ra, cuộc sống có thể dịu dàng hơn tôi tưởng. Và tôi hiểu rằng, mình đã không chỉ tìm thấy một ngôi nhà, mà còn tìm thấy một nơi để kết nối lại với thế giới và kết nối lại với chính mình.

Trước đây, tôi chưa từng nghĩ rằng không gian sống có thể thay đổi cuộc sống và tâm trí của một con người nhiều đến thế. Nhưng dần dần, những buổi chiều ngồi ở công viên dưới tòa nhà đã khiến tôi nhận ra, không phải tất cả các khu đô thị đều giống nhau.

Ở khu chung cư cũ mà tôi từng sống, mọi thứ dường như được thiết kế để giữ cho con người xa cách. Hành lang dài và hẹp, chỉ là nơi đi qua chứ không phải nơi dừng lại. Những bức tường kín mít, những cánh cửa nặng nề như nhắc nhở mỗi người phải giữ lấy sự riêng tư. Không có chỗ để ngồi nghỉ, không có lý do để mọi người nán lại trò chuyện.

Nhưng ở đây, mọi thứ khác biệt. Những con đường lát gạch dẫn qua công viên nhỏ xinh, những ghế gỗ đặt dưới bóng cây, và cả những bồn hoa với đủ loại cây cỏ đang đua nhau nở. Tất cả dường như được sắp đặt để mời gọi con người bước ra khỏi căn hộ, để họ dừng lại, ngồi xuống, và nhìn thấy nhau.

Buổi chiều, ánh nắng len qua kẽ lá, chiếu xuống những ghế gỗ, người bạn cờ tướng lớn tuổi của tôi đang xếp lại những quân cờ sau trận đấu. Gió thổi nhẹ qua bãi cỏ, làm tung lên những tiếng cười của bọn trẻ đang chạy đùa. Ở góc xa hơn, một đôi vợ chồng trẻ ngồi thì thầm điều gì đó với nhau, ánh mắt dịu dàng.

Tôi bắt đầu nhận ra, sự kết nối ở đây không phải tự nhiên mà có. Nó bắt nguồn từ những không gian được thiết kế để mọi người gặp nhau, từ những góc nhỏ tưởng như bình thường nhưng lại là nơi tạo nên những mối quan hệ.
Một lần, khi ngồi bên cạnh ông cụ chơi cờ tướng, tôi tò mò hỏi: “Ông chơi cờ ở đây lâu chưa ạ?”

Cụ mỉm cười: “Lâu rồi con ạ. Từ ngày chuyển về, ông toàn xuống đây ngồi. Ở nhà thì con cháu cũng đi làm suốt, nên xuống đây có người chơi cùng, nói chuyện, thấy đời vui hơn nhiều.”

Tôi chợt nghĩ, nếu không có bàn cờ dưới gốc cây ấy, liệu ông cụ có tìm được một lý do để bước ra khỏi nhà? Nếu không có bãi cỏ kia, bọn trẻ liệu có còn tiếng cười mỗi buổi chiều? Và nếu không có những chiếc ghế gỗ đặt rải rác quanh công viên, liệu tôi có bao giờ ngồi xuống để nghe một cậu bé mượn sách, để chơi một ván cờ, hay để lắng nghe câu chuyện của chị hàng xóm?

Kiến trúc không chỉ là những tòa nhà đẹp hay những tiện ích hiện đại. Kiến trúc có thể là một cây cầu, nối con người với nhau. Nó có thể mở ra cơ hội để những ánh mắt chạm nhau, để những câu chuyện được bắt đầu.

Tôi nhận ra mình yêu không gian này, không phải chỉ vì những tiện ích đầy đủ và việc di chuyển thuận tiện tới cơ quan, mà còn vì những khoảnh khắc mà nó tạo ra. Đó là những buổi chiều tôi ngồi dưới bóng cây, lắng nghe tiếng quân cờ chạm vào bàn gỗ, nhìn bọn trẻ chạy quanh hay chỉ đơn giản là ngắm những chiếc lá rơi.

Bọn trẻ chạy quanh trong khu vui chơi. – Ảnh: Văn Phú

Hồi nhỏ, tôi từng tin rằng Totoro là một người bạn đặc biệt, một hình bóng lớn lao xuất hiện đúng lúc tôi cần, để đưa tôi đi qua những khoảnh khắc khó khăn và cô đơn. Nhưng giờ đây, tôi hiểu rằng Totoro không nhất thiết phải là một con người cụ thể.

Totoro có thể là cậu bé ngồi đọc sách bên cạnh tôi, với đôi mắt sáng và nụ cười háo hức khi lật mở từng trang. Totoro là ông cụ chơi cờ tướng dưới bóng cây, kiên nhẫn dạy tôi từng nước đi và không quên kể những câu chuyện đời của mình. Totoro cũng có thể là chị đẹp hàng xóm, vừa dỗ con vừa khẽ cười khi con bé ngã nhưng lập tức đứng dậy chạy đi tiếp.

Totoro, thực ra, có thể là bất kỳ ai. Nhưng để tìm thấy họ, tôi phải bước ra khỏi căn phòng của mình, ra khỏi những bức tường vô hình mà chính tôi đã dựng lên suốt những năm qua.

Không gian sống ở đây – với công viên nhỏ, những hàng cây xanh và những góc ghế gỗ – đã trở thành chất xúc tác cho sự thay đổi ấy. Nó buộc tôi phải sống chậm lại, lắng nghe nhiều hơn, nhìn rõ hơn những con người xung quanh.

Có lẽ, hàng xóm của tôi không có Totoro như trong ký ức tuổi thơ. Nhưng tôi nhận ra rằng, ở giữa nhịp sống đô thị vội vã này, chúng ta đều có thể là Totoro của nhau – những sự hiện diện dịu dàng, những mảnh ghép nhỏ bé kết nối cuộc đời mình với đời người khác.